Justitie & veiligheid

Fraude wordt duurder, maar banken vergoeden steeds minder

Eindredactie: Nienke Postma · 28 oktober 2026 om 12:47

Een nieuwe truc met de bankpas kostte 170 Nederlanders in drie weken 380.000 euro. De zaak laat zien hoe snel oplichters vernieuwen, terwijl het deel van de schade dat banken vergoeden in vier jaar halveerde. Een arrest van het Europees Hof van Justitie verplicht banken nu om bij een betaling zonder toestemming eerst terug te betalen.

Zeker 170 Nederlanders verloren in drie weken samen 380.000 euro aan een nieuwe vorm van bankhelpdeskfraude. Wie zo wordt opgelicht, kan er steeds minder op rekenen dat de bank de schade vergoedt.¹ Bij die fraude doen oplichters zich voor als medewerker van de bank.² Voor deze zaak hield het Rotterdamse Team Cybercrime van de politie op 6 oktober twee mannen aan, van 23 uit Vaassen en van 25 uit Ede. Of hun slachtoffers het geld terugkrijgen, is onbekend.

Pas tegen de telefoon

De slachtoffers kregen een vooraf ingesproken bericht, gemaakt met kunstmatige intelligentie, met steeds andere stemmen, banken en verhalen.³ Wie op 1 drukte, kreeg een zogenaamde bankmedewerker aan de lijn. Die liet het slachtoffer een app installeren en de bankpas tegen de telefoon houden, zogenaamd om de pas te blokkeren.⁴ Via die app lazen de daders de chip voor contactloos betalen uit. Een handlanger bij een geldautomaat kon daarmee direct geld opnemen. "Zonder dat slachtoffers het doorhadden, werden duizenden euro's gepind", zegt onderzoeksleider Ruben van Well van het Rotterdamse Team Cybercrime.⁵⁶

De politie was de methode met de bankpas tegen de telefoon nog niet eerder tegengekomen. Opvallend is ook wie erin trapte: onder de slachtoffers waren tientallen twintigers en dertigers, niet alleen ouderen.

Meer fraude, duurder per slachtoffer

Fraude neemt in Nederland snel toe. De Fraudehelpdesk, waar mensen fraude kunnen melden, registreerde in 2025 ongeveer honderdduizend fraudegevallen, 63 procent meer dan een jaar eerder.⁷⁸ De gemelde schade was bijna 69 miljoen euro. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de politie kreeg in 2025 een op de tien Nederlanders van 15 jaar en ouder te maken met online oplichting of fraude.⁹

Het aantal slachtoffers van bankhelpdeskfraude daalde in 2025 met 14 procent naar iets minder dan 5.900. De schade steeg wel, naar 25,8 miljoen euro. Een slachtoffer verloor daardoor gemiddeld ruim 4.300 euro.

Minder vergoed

Banken betalen de schade door bankhelpdeskfraude vrijwillig terug, onder eigen voorwaarden.¹⁰ Die vrijwillige vergoeding heet coulance; een wettelijke plicht is het niet. In 2021 vergoedden banken nog 92 procent van de schade, in 2025 iets meer dan 45 procent.¹¹

Steeds meer gevallen vallen buiten de coulanceregeling van de banken, stelt het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB).¹² In dat overleg praten partijen uit het betalingsverkeer met elkaar, onder leiding van De Nederlandsche Bank.¹³ Buiten de regeling valt bijvoorbeeld wie al eerder slachtoffer was, of wie niet werd gebeld namens de eigen bank. Wie wordt opgelicht door een nepagent of een nepbezorger, valt er hoe dan ook buiten. De Consumentenbond noemt de definitie die banken gebruiken "flink verouderd", omdat oplichters hun werkwijze steeds aanpassen. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) wijst op de eigen verantwoordelijkheid van klanten.¹⁴ Wie een waarschuwing van de bank negeert, kan volgens de NVB vaak niet op vergoeding rekenen.

Eerst terugbetalen, dan pas discussiëren

Slachtoffers hebben naast de vrijwillige regeling ook een wettelijke route, en het Europees Hof van Justitie maakte die op 15 oktober sterker.¹⁵ Volgens de Europese betaalregels moet een bank betalingen waarmee de klant niet heeft ingestemd terugbetalen, tenzij de klant grof nalatig was. Het Hof oordeelde dat de bank zo'n niet-toegestane betaling onmiddellijk moet terugstorten, uiterlijk aan het einde van de eerstvolgende werkdag nadat de klant de fraude heeft gemeld. Ook als de bank de klant grof nalatig vindt. Pas daarna mag de bank proberen de schade op de klant te verhalen. De bank moet dan zelf bewijzen dat de klant opzettelijk of grof nalatig heeft gehandeld.¹⁶

Het Europees Hof oordeelde in de zaak van een Poolse vrouw die via een nagemaakte bankwebsite 700 euro verloor. Haar bank weigerde terug te betalen. Volgens het Hof zijn consumenten slecht beschermd als banken meteen mogen weigeren omdat ze nalatigheid vermoeden. De klant moet dan op eigen kosten naar de rechter.

De NVB reageerde terughoudend op het arrest van het Europees Hof. Banken zullen "ieder voor zich bezien" wat het arrest betekent voor hun procedures, zei een woordvoerder.¹⁷ Volgens de NVB gaat het arrest over het moment van terugbetaling, niet over wie de schade uiteindelijk draagt. In België lieten de banken via hun bankenfederatie Febelfin weten dat zij de uitspraak zullen volgen.

Klachteninstituut Kifid behandelt klachten van consumenten over financiële bedrijven. De Commissie van Beroep van Kifid oordeelde in 2026 dat een klant pas grof nalatig is als hij weet dat hij wordt opgelicht en toch meewerkt.¹⁸

Voor de slachtoffers van de nieuwe bankpastruc kan het arrest van het Europees Hof belangrijk zijn. Zij maakten zelf geen geld over; het geld werd zonder hun medeweten bij een automaat opgenomen. Of het tegen de telefoon houden van een pas geldt als instemming, is nog niet getoetst. Banken kunnen betogen dat het slachtoffer meewerkte. Slachtoffers kunnen betogen dat zij niets goedkeurden en dat de bank daarom eerst moet terugbetalen.

Slachtoffers kunnen zich ook als benadeelde partij voegen in de strafzaak tegen de daders.¹⁹ In eerdere zaken van bankhelpdeskfraude verplichtten rechters veroordeelden om de schade te vergoeden; de rechtbank Noord-Nederland deed dat dit voorjaar voor ruim 600.000 euro in totaal.²⁰ Die route kan lang duren. De rechtbank Rotterdam besloot op 20 oktober dat de twee verdachten nog 90 dagen vast blijven zitten. De zaak is nog niet inhoudelijk behandeld.

Europese regels pas vanaf 2028

De Europese Unie werkt aan een wettelijke plicht voor banken om fraude te vergoeden waarbij de klant zelf betaalt. Op 23 april 2026 bereikten Europees Parlement, Raad en Commissie overeenstemming over de definitieve teksten van de nieuwe betaalregels.²¹ Het gaat om een nieuwe richtlijn (PSD3) en een verordening (PSR) voor betaaldiensten. Publicatie wordt in december 2026 verwacht. De PSR geldt pas 21 maanden nadat de regels in werking treden. De vergoedingsplicht geldt alleen als oplichters zich voordoen als de eigen bank.²² Wie wordt opgelicht door iemand die zich uitgeeft voor een andere organisatie, valt erbuiten.²³ De PSR geeft banken straks ook vijftien dagen om over een terugbetaling te beslissen. Tot de PSR geldt, blijft de uitleg van het Europees Hof van kracht.

Wat wel helpt

Tot de nieuwe Europese regels gelden, ligt een groot deel van het risico bij de klant. De bekende waarschuwingen zijn niet genoeg. Het nummer op het scherm zegt niets: oplichters kunnen het echte nummer van de bank laten verschijnen.²⁴ De stem aan de lijn kan met kunstmatige intelligentie zijn gemaakt, zoals in de Rotterdamse zaak. Een bank vraagt nooit om een app te installeren of een pas tegen de telefoon te houden.²⁵ Wie twijfelt, belt de bank terug via het officiële nummer, het liefst vanaf een ander toestel. Wie contactloos betalen niet gebruikt, kan bij een deel van de banken die functie uitzetten of de limieten verlagen.²⁶

Slachtoffers moeten direct hun bank bellen en aangifte doen bij de politie.²⁷ Aangifte is ook een voorwaarde voor vergoeding. Een snelle melding bij de bank is bovendien nodig voor de onmiddellijke terugbetaling die het Europees Hof voorschrijft.