Milieu & energie

Kamer kan niet bepalen wie voorrang krijgt op het volle stroomnet

Eindredactie: Nienke Postma · 22 oktober 2026 om 07:12

Bedrijven die wachten op een stroomaansluiting hoeven niet op de politiek te rekenen. Die keuze ligt bij toezichthouder ACM.

De Tweede Kamer en het kabinet kunnen niet bepalen welke bedrijven als eerste een zwaardere stroomaansluiting krijgen.¹² Dat staat in een advies dat de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) op 7 oktober publiceerde. De ROB is een onafhankelijke raad die regering en parlement adviseert over hoe de overheid werkt. De Kamer had zelf om het advies gevraagd, omdat ze wilde weten hoeveel invloed ze eigenlijk heeft op de verdeling van de schaarse ruimte op het stroomnet.³

Voor veel bedrijven is dat geen abstracte vraag. Ruim 15.000 bedrijven en instellingen staan op een wachtlijst voor een zwaardere stroomaansluiting.⁴⁵ Ze kunnen niet uitbreiden, geen nieuwe machines plaatsen of hun productie niet overzetten van gas naar elektriciteit, omdat het net in hun regio vol zit. In sommige regio's kan het wachten tot tien jaar duren.⁶⁷⁸

De afgelopen jaren groeide daarom de druk op de politiek om in te grijpen. De twaalf provincies wilden zelf kunnen bepalen dat woonwijken, scholen en ziekenhuizen voorgaan.⁹ Brancheorganisaties uit de maakindustrie, zoals Koninklijke Metaalunie en FME, waarschuwden dat bedrijven door het volle net niet kunnen groeien of verduurzamen.¹⁰ En in de Tweede Kamer werd de minister gevraagd te kiezen welke industrie als eerste aan de beurt komt.¹¹ Volgens de ROB kan dat niet.

Europa bepaalt: de toezichthouder beslist

De regels over wie voorrang krijgt, worden opgesteld door de Autoriteit Consument & Markt (ACM), de toezichthouder op onder meer de energiemarkt. Volgens Europese regels moet zo'n toezichthouder onafhankelijk zijn. Kabinet en Kamer mogen haar besluiten niet overnemen of beïnvloeden. Het Europese Hof van Justitie bevestigde dat in 2021.¹²¹³ In 2025 oordeelde ook de hoogste Nederlandse rechter op dit gebied dat de ACM zelf mag kiezen wie voorgaat.¹⁴¹⁵

Juridisch verandert het advies dus niets. Wel maakt het een einde aan de verwachting dat de politiek de wachtrij kan omgooien.

Wie nu voorgaat

Sinds 1 januari 2026 moeten netbeheerders, de bedrijven die de kabels en aansluitingen beheren, de voorrangsregels van de ACM volgen.¹⁶¹⁷¹⁸ Eerst komen partijen die het net ontlasten, bijvoorbeeld door stroom op te slaan.¹⁹ Daarna volgen veiligheid, zoals ziekenhuizen, politie en defensie, en basisvoorzieningen, zoals woningbouw, scholen en openbaar vervoer.²⁰ Gewone bedrijven, laadpalen en winkels komen pas daarna.

Een productiebedrijf kan alleen voorgaan als het zijn stroomgebruik volledig kan terugschroeven wanneer het net vol zit.²¹ De ACM houdt de groep met voorrang bewust klein. Als iedereen voorrang krijgt, heeft niemand er nog iets aan.

Wat de politiek wel kan

Volgens de ROB heeft de politiek vooral invloed vóórdat er een wachtrij ontstaat. Kabinet en Kamer moeten duidelijk kiezen waar mensen gaan wonen en waar bedrijven zich vestigen, zodat het stroomnet daar op tijd wordt uitgebreid. Dat gebeurt volgens de raad nog te weinig.

Daarnaast stelt de raad voor dat de Kamer meer zicht krijgt op de keuzes van de ACM. De toezichthouder zou moeten laten zien wat de gevolgen zijn van haar voorrangsregels. Ook zou de Kamer vooraf moeten horen over grote besluiten, zodat Kamerleden er vragen over kunnen stellen. De minister zou formeel advies mogen geven voordat zo'n besluit valt. De ACM beslist dan nog steeds zelf, maar moet die adviezen wel meewegen.

De ACM steunt dat. Bestuurslid Manon Leijten zegt dat bij onafhankelijk toezicht hoort "dat je je verantwoordt richting de Tweede Kamer". De ACM wil ook dat haar positie beter in de wet wordt vastgelegd, met een eigen begroting en eigen personeel, los van het ministerie.²² Een plan daarvoor ligt sinds juli 2025 bij het ministerie van Economische Zaken. Daarover is nog geen besluit genomen.

Kabinet nog stil

Het kabinet heeft nog niet op het advies gereageerd. In een brief over het volle stroomnet van begin oktober staat alleen dat het kabinet onderzoekt of wetswijzigingen kunnen helpen.²³ Ook benadrukt het kabinet daarin dat uitbreiding van het net onverminderd nodig blijft.²⁴

Voorrang lost het tekort niet op

Voor bedrijven op de wachtlijst betekent het advies vooral duidelijkheid over waar ze moeten aankloppen. Wie andere voorrangsregels wil, moet bij de ACM zijn, bijvoorbeeld door te reageren als de toezichthouder nieuwe regels voorstelt. Wie wil dat het net in de eigen regio sneller groeit, kan terecht bij de politiek.

Maar ook de beste voorrangsregels maken het net niet groter. Volgens Netbeheer Nederland, de vereniging van netbeheerders, bepaalt voorrang alleen wie als eerste aan de beurt is als er ruimte vrijkomt. Er komt geen extra ruimte bij. Dat gebeurt alleen door nieuwe kabels en stations te bouwen, en dat duurt jaren.

Tot die tijd moeten bedrijven het vooral doen met wat er is. Steeds meer bedrijven sluiten een flexibel contract af, waarbij ze alleen op rustige momenten het volle vermogen gebruiken. Medio 2026 waren dat er ruim 750. Voor wie geen voorrang krijgt en niet kan wachten, is dat voorlopig de snelste weg naar meer stroom.