Politiek & bestuur

Kabinet begint gesprek over online haat zonder bots te noemen

Eindredactie: Nienke Postma · 16 oktober 2026 om 08:59

Staatssecretaris Willemijn Aerdts laat burgers sinds 8 oktober tot eind 2027 meepraten over discriminatie op internet, online en op bijeenkomsten in het hele land. Een rapport met adviezen volgt in november 2027. Bijna 580.000 mensen voelden zich in 2024 online gediscrimineerd. Onderzoek laat zien dat bots haat versterken, maar de aankondiging gaat daar niet op in.

Het kabinet is op 8 oktober een landelijk gesprek begonnen over discriminatie en haat op internet.¹ Het initiatief komt van staatssecretaris Willemijn Aerdts, die in het kabinet over Digitale Economie en Soevereiniteit gaat. Burgers kunnen tot eind 2027 meepraten. Dat kan online en op bijeenkomsten in het hele land. De uitkomsten komen in november 2027 in een openbaar rapport met adviezen voor nieuw beleid.²³

Het online gesprek loopt via Praatmeemetdeoverheid.nl, een website van de overheid die in september is gestart. Deelnemers reageren daar anoniem op stellingen en kunnen zelf onderwerpen aandragen.⁴ Anders dan op sociale media bepaalt geen algoritme welke berichten iemand te zien krijgt. Het platform gebruikt de technologie Voxit om te laten zien waar groepen het oneens zijn, en waar ze het juist eens zijn.

De fysieke gesprekken vinden verspreid door het land plaats, onder meer op scholen en in bibliotheken.⁵ Deelnemers delen daar in kleine groepen hun ervaringen en bespreken oplossingen. Wie mee wil doen, meldt zich aan via de website.

Staatssecretaris Aerdts wil voorkomen dat discriminatie online als gewoon wordt gezien. "Wat niet normaal is, mag nooit normaal worden", laat ze weten in de aankondiging van het kabinet. Het gesprek moet volgens haar gaan over hoe mensen online met elkaar omgaan, waar de grens ligt en wat iemand kan doen bij het zien van discriminatie.

Online discriminatie komt steeds vaker voor. In 2024 voelden bijna 580.000 (4 procent) mensen van 15 jaar en ouder zich online gediscrimineerd, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Twee keer zoveel als in 2022. Mensen tussen 15 en 45 jaar maken het vaker mee (6 procent), net als homoseksuele mannen (12 procent) en homoseksuele vrouwen (10 procent).⁶ De meest genoemde reden voor de discriminatie is ras of huidskleur.

Slachtoffers van online discriminatie merken de gevolgen in hun dagelijks leven. Van hen heeft 58 procent minder vertrouwen in mensen gekregen en 14 procent heeft depressieve klachten. Ruim 30 procent is minder sociale media gaan gebruiken. Volgens het kabinet verdwijnen daardoor stemmen uit het publieke debat.

Plan van aanpak

Het landelijke gesprek hoort bij een groter Plan van aanpak tegen online discriminatie. Minister Judith Uitermark van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) coördineert die aanpak en presenteerde het plan in juli 2025. Het kabinet trekt er 1 miljoen euro per jaar voor uit. Het geld is bedoeld om melden bij platforms makkelijker te maken, slachtoffers beter te helpen en strenger te handhaven. Omstanders moeten leren wat ze kunnen doen als ze discriminatie zien.

Bots versterken haat

De aankondiging van het landelijke gesprek gaat niet in op bots en nepaccounts. Bots zijn computerprogramma's die zelf berichten plaatsen, delen en reageren.⁷ Ze verhogen kunstmatig het aantal volgers, likes en gedeelde berichten. Zo hebben ze invloed op de algoritmes die bepalen wat gebruikers te zien krijgen.

Onderzoekers van de Amerikaanse Carnegie Mellon-universiteit volgden in 2020 honderdduizenden tweets over racisme tijdens de coronapandemie.⁸ Zaten er meer bots in het gesprek, dan volgde later meer haat. De bots lokten die haat vooral uit bij anderen.

Onderzoekers analyseerden op X de berichten van zo'n 200 miljoen gebruikers rond zeven grote gebeurtenissen in de wereld.⁹ Zij schatten dat ongeveer 20 procent van dat gepraat van bots komt. Bij politiek gevoelige onderwerpen, zoals verkiezingen, ligt dat aandeel hoger.

Europese publieke omroepen vonden grote netwerken van nepaccounts onder hun eigen berichten op Instagram. Onder één bericht van het Duitse nieuwsprogramma ZDFheute stonden 414 reacties, waarvan 153 met precies dezelfde oproep aan moslims om gewelddadig wraak te nemen op het Westen.¹⁰ Tientallen accounts plaatsten die tekst, de meeste binnen één minuut. Bij de Oostenrijkse publieke omroep ORF ging het om een netwerk van ruim 180 botaccounts. De reacties begonnen met kritiek op de Israëlische acties in Gaza en gingen in een paar weken over in antisemitische haat die in Oostenrijk strafbaar is. Wie voor die campagne betaalde, is niet bekend.

Bots maken steeds vaker gebruik van kunstmatige intelligentie (AI). Er zijn botnetwerken opgedoken die met ChatGPT-modellen teksten schrijven die op die van mensen lijken. Volgens Ashique KhudaBukhsh, computerwetenschapper aan het Rochester Institute of Technology in de Verenigde Staten, kan met AI snel en op grote schaal haatdragende inhoud worden gemaakt.¹¹ Daar zijn geen mensen meer voor nodig, zegt hij. Programma's die bots opsporen, herkennen door AI geschreven berichten nog wel vaak als werk van een bot.

Twijfel over praten

Het Rathenau Instituut adviseert de Tweede Kamer en het kabinet over digitale onderwerpen. Het instituut vindt dat de overheid de strijd tegen desinformatie, bewust onjuiste informatie, en beïnvloeding niet aan sociale media moet overlaten.¹² De overheid moet volgens het instituut zelf strenger handhaven. Google, TikTok en Meta zeiden in een gesprek met Kamerleden dat ze bij de verkiezingen van 2025 nauwelijks buitenlandse inmenging op hun platforms zagen. Het instituut pleit tegelijk zelf voor een maatschappelijke dialoog over welk gedrag online wenselijk en toelaatbaar is.¹³

GroenLinks-PvdA vroeg in een Kamerdebat over antisemitisme om ingrijpen in algoritmes.¹⁴ Volgens de fractie versterken buitenlandse inmenging en nepnieuws gevoelens van haat op internet. Minister David van Weel antwoordde dat alles wat in het echte leven strafbaar is, dat online ook is. Er wordt volgens hem gewerkt aan nieuwe wetsvoorstellen, zoals een verbod op het verheerlijken van terrorisme.

Regels die bots herkenbaar maken, worden buiten het kabinetsplan wel bepleit. Onderzoekers van de Amerikaanse Universiteit van Notre Dame bekeken het botbeleid van acht platforms, waaronder Facebook, Instagram, TikTok en X. Daarna probeerden ze zelf bots te lanceren.¹⁵ Hun conclusie is dat de platforms te weinig doen om schadelijke bots te stoppen. Brenner, een van de betrokkenen, wil een Amerikaanse wet die platforms verplicht bots en mensen van elkaar te onderscheiden. Mensen kunnen dat volgens hem zelf niet. In Europa is gepleit voor een wet die geautomatiseerde meningen zichtbaar maakt, zonder anonieme meningen te verbieden.¹⁶

Of bots en nepaccounts in het landelijke gesprek alsnog ter sprake komen, ligt nu bij de deelnemers. Op Praatmeemetdeoverheid.nl kunnen zij zelf onderwerpen aandragen. In november 2027 moet blijken of de adviezen in het rapport er iets over zeggen.